TenneT-capaciteit Leeuwarden, Drachten en Sneek

Het hoogspanningsnet van TenneT vormt de ruggengraat van de stroomvoorziening in Friesland. De drie grootste verzorgingsgebieden — Leeuwarden, Drachten en Sneek — zijn elk afhankelijk van transformatorstations die 110 kV- en 380 kV-verbindingen omzetten naar het middenspanningsnet van Liander. Wanneer de TenneT-capaciteit in Friesland onder druk staat, merken huishoudens en bedrijven dat direct: nieuwe zonnepanelen of laadpalen kunnen worden geweigerd, en de kans op spanningsschommelingen neemt toe. Dit artikel legt uit hoe het net is opgebouwd, waar de knelpunten liggen en wat dat voor u als Fries huishouden betekent.

Hoe TenneT-capaciteit in Friesland is opgebouwd

TenneT is als landelijk netbeheerder verantwoordelijk voor alle hoogspanningsverbindingen van 110 kV en hoger in Nederland. Friesland telt vier grote hoogspanningsstations: Bergum (bij Drachten), Leeuwarden, Sneek en Heerenveen. Elk station zet de hoge transportspanning om naar 10 kV of 20 kV, waarna Liander als regionale netbeheerder de stroom verder distribueert naar wijken en dorpen.

Volgens gegevens van TenneT’s Netontwikkelingsplan 2024 transporteert het Nederlandse hoogspanningsnet op piekmomenten meer dan 18.000 MW. Het Friese deel levert een relatief bescheiden bijdrage, maar de regio ontvangt wel een groeiende hoeveelheid windenergie van de Waddenzee en offshore parken. Die instroom vergroot de druk op bestaande kabels en transformatoren aanzienlijk.

De transformatorstations werken met een n-1-principe: bij uitval van één component kan een reservecomponent direct overnemen. Lukt dat niet — bijvoorbeeld door gelijktijdig onderhoud — dan kan een lokale stroomstoring het gevolg zijn. Voor meer achtergrond over hoe storingen ontstaan en hoe lang herstel duurt, leest u alles in ons artikel over wat te doen bij een stroomstoring in Friesland.

TenneT-capaciteit Leeuwarden: groeiende vraag in de hoofdstad

Leeuwarden is de grootste afnemer van hoogspanningsvermogen in Friesland. De stad telt ruim 123.000 inwoners en herbergt een groeiend aantal datacenters, warmtepompen en laadpleinen voor elektrisch vervoer. Het station Leeuwarden-Noord (110/10 kV) staat daardoor al jaren hoog op de congestielijst van TenneT.

In het Capaciteitsplan 2025–2031 van Netbeheer Nederland wordt het gebied rondom Leeuwarden aangemerkt als een regio met “verhoogd congestierisico”. Concreet betekent dit dat nieuwe grootverbruikers — denk aan agrarische bedrijven die willen overstappen op elektrisch koken of kassen die zonnestroom willen terugleveren — een wachttijd van gemiddeld 3 tot 5 jaar moeten rekenen voordat een transportovereenkomst beschikbaar is.

Voor huishoudens geldt een lagere aansluitdrempel: een gewone huisaansluiting (3×25 A) heeft geen congestieprocedure nodig. Maar wie een thuisbatterij van meer dan 25 kW of een snel laadpunt wil installeren, kan te maken krijgen met beperkingen vanuit het onderliggende middenspanningsnet dat door Liander wordt beheerd.

TenneT-capaciteit Drachten: industrieel knooppunt onder spanning

Drachten vervult een andere rol dan Leeuwarden. Het station Bergum — officieel gesitueerd ten noorden van Drachten — bedient zowel de industrie in Smallingerland als het omliggende platteland tot aan de Waddenkust. Philips/Nexperia en andere maakindustriebedrijven in Drachten zijn grootverbruikers die gezamenlijk honderden megawattuur per dag afnemen.

De komst van nieuwe windparken aan de Friese kust zorgt tegelijkertijd voor een aanzienlijke teruglevering van stroom op het net. Op zonnige en winderige middagen in de zomer kan de lokale productie de vraag overtreffen, wat leidt tot overbelasting van de verbinding Bergum–Leeuwarden. TenneT lost dit tijdelijk op door zogenoemde redispatch-maatregelen: windparken worden op afstand teruggeregeld om het net in balans te houden. In 2024 vonden er in Noord-Nederland meer dan 1.200 redispatch-uren plaats, zo blijkt uit het jaarverslag van TenneT (jaarverslag 2024).

De structurele oplossing voor Drachten is een verzwaring van het 110 kV-tracé richting Heerenveen. TenneT heeft dit project opgenomen in het Netontwikkelingsplan met een geplande ingebruikname in 2028. Tot die tijd blijft de marge krap, vooral tijdens pieken in de industriële productie.

TenneT-capaciteit Sneek: agrarische druk en zonne-energie

De regio Sneek kent een ander type capaciteitsprobleem. Het landelijke gebied rondom Súdwest-Fryslân heeft een hoge concentratie aan melkveehouderijen en glastuinbouw. Veel agrariërs hebben grote zonnedaken geïnstalleerd — soms goed voor 200 tot 500 kWp per bedrijf — en willen deze stroom terugleveren aan het net. Het laagspanningsnet in kleine kernen zoals IJlst, Bolsward en Workum is hier simpelweg niet op berekend.

Het gevolg is een opwaartse druk op het middenspanningsnet van Liander, die vervolgens doorwerkt naar het transformatorstation Sneek van TenneT. Volgens RVO-cijfers over SDE++-toekenningen in Friesland ontving de provincie in 2023 en 2024 samen voor meer dan 420 MW aan nieuwe subsidietoezeggingen voor zonnestroom. Een significant deel hiervan bevindt zich in het verzorgingsgebied van het station Sneek.

De netcongestieproblematiek die hieruit voortvloeit is uitgebreid beschreven in ons artikel over netcongestie in Friesland: oorzaken en gevolgen. Kort gezegd: de groei van hernieuwbare energie overtreft de uitbreidingssnelheid van het fysieke netwerk, en dat resulteert in wachtrijen en tijdelijke exportbeperkingen.

Bouwprojecten en verhoogd storingsrisico in 2025–2027

TenneT en Liander voeren momenteel meerdere grootschalige uitbreidingsprojecten uit in Friesland. Tijdens de bouwfase nemen de risico’s op kortstondige storingen toe, omdat delen van het net tijdelijk in een aangepaste configuratie draaien zonder volledige n-1-redundantie.

Tijdens risicoperiodes raadt TenneT bewoners aan om geplande grote stroomafnames — zoals het opladen van een elektrische auto ’s nachts op hoog vermogen — zoveel mogelijk te spreiden over de dag. Laadpalen met dynamische sturing kunnen hier automatisch op inspelen.

Wat u als huishouden kunt verwachten en doen

Voor de meeste Friese huishoudens heeft de TenneT-capaciteit geen directe dagelijkse invloed. De stroomlevering via Liander loopt stabiel, en kleine aansluitingen worden bij congestie niet afgesloten. Toch zijn er situaties waarbij u de gevolgen indirect merkt:

• Uw energieleverancier past dynamische tarieven toe die piekuren duurder maken — dit is een marktsignaal van netcongestie.
• Uw installateur meldt dat een zonnepaneleninstallatie met teruglevering > 5.000 W een langere doorlooptijd heeft vanwege netbeoordeling door Liander.
• Bij gepland onderhoud aan TenneT-stations ontvangt u mogelijk een brief van Liander met een korte geplande onderbreking van 30 tot 90 minuten.
• Uw slimme meter registreert vaker kleine spanningsvariaties (minder dan 5%) die niet als storing worden gemeld maar wel zichtbaar zijn in de data.

Wilt u weten hoe u zich het beste voorbereidt op een onverwachte onderbreking, dan biedt ons artikel over stroomstoring in Friesland: wat te doen praktische stappen voor elk scenario.

De toekomst van het Friese hoogspanningsnet

TenneT investeert de komende tien jaar ruim €16 miljard in verzwaring en uitbreiding van het Nederlandse hoogspanningsnet. Een deel hiervan is bestemd voor het noorden van Nederland, inclusief Friesland. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) becijfert dat de elektriciteitsvraag in Nederland in 2035 met 40 tot 60 procent zal zijn gestegen ten opzichte van 2023, mede door elektrificatie van verwarming en transport.

Voor Friesland betekent dit concreet dat de drie grote stations in Leeuwarden, Drachten en Sneek de komende jaren allemaal een capaciteitsuitbreiding krijgen. De doorlooptijd van vergunningverlening en netwerkaanleg bedraagt echter gemiddeld 7 tot 10 jaar, wat betekent dat de huidige krapte nog jaren voelbaar blijft. Provinciale en gemeentelijke overheden werken samen met TenneT aan locatiekeuzes voor nieuwe stations, maar stoten daarbij op weerstand vanwege landschappelijke inpassing in het karakteristieke Friese polderlandschap.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) houdt toezicht op de tarieven die netbeheerders in rekening brengen voor transportcapaciteit. Huishoudens betalen via hun energierekening mee aan de netuitbreiding via het periodieke netwerktarief, dat in 2025 gemiddeld €485 per jaar bedraagt voor een driegezinswoning met een 3×25 A-aansluiting.

Veelgestelde vragen over TenneT-capaciteit in Friesland

Wat doet TenneT anders dan Liander in Friesland?

TenneT beheert het hoogspanningsnet (110 kV en hoger) en zorgt voor het transport van grote hoeveelheden stroom over lange afstanden. Liander distribueert deze stroom vervolgens via het midden- en laagspanningsnet naar woningen en bedrijven. U heeft als consument geen directe relatie met TenneT; uw aansluiting loopt altijd via Liander.

Waarom is de TenneT-capaciteit in Leeuwarden krap?

Leeuwarden combineert een groeiend stroomverbruik door warmtepompen, laadpalen en nieuwe bedrijvigheid met een net dat decennialang weinig is uitgebreid. Tegelijkertijd stroomt er steeds meer windstroom vanuit de Waddenzee naar binnen. Die combinatie van hogere vraag én hogere aanbodpiekken overbelast bestaande transformatoren.

Kan een TenneT-storing mijn wijk in Sneek stroomloos zetten?

Ja, maar dat is zeldzaam. TenneT-stations zijn ontworpen met redundantie (n-1), zodat één defect component automatisch wordt overgenomen. Alleen bij gelijktijdig falen van meerdere componenten of bij ernstige calamiteiten zoals blikseminslag of brand kan een heel voedingsgebied uitvallen. Liander meldt dergelijke storingen direct via haar storingskaart.

Hoe lang duurt het voordat TenneT de capaciteit uitbreidt bij Drachten?

De verzwaring van het 110 kV-tracé Bergum–Heerenveen staat gepland voor ingebruikname in 2028. De vergunningsprocedure is in 2024 gestart. Tot die tijd blijft het station Bergum opereren op de huidige capaciteit, met redispatch als tijdelijke maatregel bij overbelasting.

Betaal ik als Fries huishouden mee aan de netuitbreiding van TenneT?

Ja. Het netwerktarief op uw energierekening bevat een transportcomponent die TenneT ontvangt voor het gebruik van het hoogspanningsnet. In 2025 bedraagt dit voor een gemiddeld huishouden circa €485 per jaar. De ACM stelt deze tarieven jaarlijks vast en publiceert de methodebesluiten op haar website.

Waar vind ik actuele informatie over TenneT-capaciteit in mijn regio?

TenneT publiceert haar capaciteitskaarten en het Netontwikkelingsplan op tennet.eu. Liander heeft een eigen congestiekaart op liander.nl waarop per postcodegebied wordt aangegeven of transportcapaciteit beschikbaar is. Voor Friesland-specifieke storing- en netcongestiedata kunt u ook de informatie op deze site raadplegen, inclusief ons overzicht van netcongestie in Friesland en de onderliggende oorzaken.