ACM-uitspraak congestiemanagement Friesland: gevolgen

Op 2 november 2026 oordeelde de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat Liander zijn zorgplicht heeft geschonden door Jumbo niet tijdig en transparant te informeren over de verplichtingen bij congestiemanagement Friesland, een uitspraak met directe gevolgen voor Friese bedrijven op Leeuwarden-Industrie en Heerenveen-IBF.

Wat hield de ACM-uitspraak over Liander en Jumbo precies in?

Volgens de berichtgeving van Solar365 (2 november 2026) had Liander nagelaten om Jumbo tijdig en in heldere bewoordingen te informeren over de congestiemanagement-verplichtingen en de bijbehorende contractvoorwaarden. Daarmee schond de netbeheerder de zorgplicht die is verankerd in de Elektriciteitswet. De ACM stelde Jumbo in het gelijk.

Het is de eerste keer dat de ACM een netbeheerder zo expliciet terugfluit op de manier waarop congestiecontracten worden gecommuniceerd. Dat maakt de uitspraak breed toepasbaar: de redenering is niet bedrijfsspecifiek, maar gaat over de structurele verplichting van elke netbeheerder om aansluithouders actief en ondubbelzinnig te informeren voordat een congestiemaatregel wordt opgelegd of een contract wordt gesloten.

Voor de Friese context is dat bijzonder relevant. Liander is de netbeheerder voor Friesland (naast Flevoland, Gelderland en Noord-Holland), en de congestieproblematiek is hier de afgelopen jaren sterk toegenomen door de snelle groei van zonnepanelen op landbouwgrond. De gebieden Leeuwarden-Industrie en Heerenveen-IBF staan allebei oranje op de TenneT-capaciteitskaart, wat betekent dat teruglevering structureel beperkt is. Meer achtergrond over die status leest u in ons artikel over netcongestie Friesland en wat oranje status voor uw aansluiting betekent.

Hoe werkt congestiemanagement Friesland in de praktijk?

Liander hanteert twee sporen bij overbelasting van het net. Het eerste is het vrijwillige congestiecontract: een bedrijf of agrariër stemt in met gereguleerde afschakeling of beperking van teruglevering, in ruil voor een marktvergoeding per afgeschakeld MWh. Liander benadert dit als eerste instrument, ruim voordat dwang aan de orde is.

Het tweede spoor is de verplichte congestiemaatregel op grond van artikel 9.6 van de Netcode elektriciteit. Dit is een eenzijdige ingreep die Liander mag inzetten als het net dreigt te overbelasten én er onvoldoende vrijwillige capaciteit beschikbaar is. In Friesland ziet Liander het vrijwillige spoor als standaard voor agrarische aansluitingen met zonnedaken, met name op Heerenveen-IBF. Verplichte maatregelen worden ingezet bij acute piekmomenten op zomerse middagen, wanneer de 110 kV-ringen in Leeuwarden-Industrie de teruglevering niet aankunnen.

De twee sporen hebben sterk verschillende rechtsgevolgen. Precies daarom is de ACM-uitspraak over Jumbo zo betekenisvol: als Liander de informatieverplichting niet nakomt, verzwakt dat hun handhavingspositie bij beide varianten aanzienlijk.

Welk vermogen wordt afgeschakeld, en hoe lang duurt een event?

Liander publiceert geen geaggregeerde afschakeldata op locatieniveau. Op basis van wat netbeheerders landelijk rapporteren aan Netbeheer Nederland, en de oranje-status van beide Friese congestiegebieden, schatten vakgenoten dat per event 2 tot 8 MW aan terugleververmogen wordt beperkt, afhankelijk van het aantal actieve deelnemers in het congestiecontract. De duur van een event ligt doorgaans tussen de 2 en 6 uur, geconcentreerd in de middagpiek van april tot september. Liander is wettelijk verplicht deze gegevens te rapporteren via het jaarlijkse congestierapport; dat rapport kunt u opvragen bij Liander of volgen via Netbeheer Nederland.

Wat betekent het precedent voor congestiemanagement Friesland voor Friese bedrijven?

Friese bedrijven op Leeuwarden-Industrie en Heerenveen-IBF mogen van Liander dezelfde informatieverplichting eisen die in de Jumbo-zaak is vastgesteld. Concreet: als Liander een congestiemaatregel oplegt zonder vooraf heldere schriftelijke onderbouwing, bestaat een sterke basis voor bezwaar bij de ACM.

Het eerste wat een bedrijf nu al kan doen: vraag Liander proactief om de volledige congestierapportage voor uw aansluiting. Dat versterkt uw positie aanzienlijk als het later tot een geschil komt. Bewaar bovendien alle correspondentie, meetdata en contractstukken. De Drachten-storingsgeschiedenissen van de afgelopen weken, waaronder de storing op Bikkelstenen in Drachten van 2 november 2026 die dezelfde dag werd opgelost, illustreren hoe snel schakelhandelingen op het distributienet gevolgen hebben voor aansluithouders. Of die schakelingen congestie-gerelateerd zijn, is voor de buitenwacht zelden zichtbaar; Liander communiceert storingsoorzaken zelden gedetailleerd. Bij herhalende storingen op dezelfde locatie kunt u expliciet vragen naar de storingscode via de Liander storingslijn (0800-9009).

Wat zijn de juridische gevolgen als een bedrijf weigert mee te werken?

Wie een vrijwillig congestiecontract heeft ondertekend en weigert mee te werken, riskeert contractuele boetes. Die zijn doorgaans uitgedrukt als een veelvoud van de gemiste vergoeding, of als een vaste boete per overtreding. Wat Liander niet zomaar mag: de aansluiting volledig afsluiten als strafmaatregel. De ACM benadrukt dat netbeheerders proportioneel moeten handelen. Bij een verplichte congestiemaatregel op grond van de Netcode kan Liander wel technisch ingrijpen, maar ook dan geldt een zorgvuldigheidsvereiste. De les van de Jumbo-zaak is helder: als Liander de informatieverplichting niet is nagekomen, verzwakt dat de handhavingspositie van de netbeheerder.

Welk type bedrijf profiteert het meest van congestiemanagement Friesland?

De beste uitgangspositie heeft een agrarisch bedrijf met een groot zonnedak. De teruglevering is voorspelbaar, de flexibiliteit groot (opslag of simpelweg niet terugleveren tijdens een event), en de congestie-events vallen samen met de piekproductie. In oranje gebieden zoals Heerenveen-IBF kan zo’n bedrijf bij een 3×80A-aansluiting (circa 55 kW) naar schatting €1.500 tot €4.000 per jaar verdienen aan congestievergoedingen, afhankelijk van het aantal events en de marktprijs op dat moment.

Een koelhuisoperator heeft flexibel verbruik maar geen teruglevering; de waarde zit meer in vraagverschuiving, met een vergelijkbaar potentieel. Een productiebedrijf met vaste processchema’s profiteert het minst, omdat de vereiste flexibiliteit ontbreekt.

Vergoedingen variëren sterk per moment en per schaarste: de marktprijs bij congestiemanagement ligt doorgaans tussen €50 en €200 per afgeschakeld MWh. Grote aansluitingen (groter dan 1 MW) bedingen doorgaans hogere tarieven dan kleine mkb-aansluitingen. Een onafhankelijk energieadviseur die de bieding namens u doet, levert in de praktijk 15 tot 30% hogere vergoeding op dan het standaardtarief dat Liander initieel aanbiedt. Zie ook ons overzicht van de flexmarkt netcongestie Friesland en hoe u biedt bij Liander.

Drie veelgemaakte fouten bij het ondertekenen van een congestiecontract

De ACM-uitspraak legt de informatieverplichting van Liander vast, maar ontslaat de ondernemer niet van eigen leesplicht. Dit zijn de drie fouten die het vaakst voorkomen bij Friese mkb-bedrijven en agrariërs.

Meetperiode verkeerd inschatten. Veel agrariërs gaan ervan uit dat alleen piekmomenten meetellen, terwijl het contract vaak een gemiddeld beschikbaar vermogen over een langere meetperiode vastlegt, soms per kwartier. Wie dan toch produceert tijdens een congestiemoment, overtreedt het contract zonder het te beseffen.

De afmeldtermijn missen. Congestiecontracten bevatten doorgaans een afmeldvenster van 15 tot 30 minuten vóór het event. Wie dat venster mist, kan geen beroep doen op overmacht.

De sanctieclausule onderschatten. Sommige standaard Liander-contracten bevatten een boetebeding dat oploopt tot twee à drie keer de gederfde vergoeding per overtreding. Laat altijd een jurist of energieadviseur meekijken vóór ondertekening.

Hoe verschilt Liander in Friesland van Enexis in Groningen of Drenthe?

Friesland valt onder Liander; Groningen en Drenthe vallen onder Enexis. Dat onderscheid is bepalend. Beide netbeheerders opereren binnen dezelfde wettelijke kaders van de Netcode en de ACM, maar de uitvoering verschilt. Enexis in Groningen werkt al langer met grootschalige congestieprogramma’s vanwege de vroege wind- en zonnegroei aldaar, wat heeft geleid tot relatief uitgerijpte standaardcontracten en een hogere participatiegraad. Liander in Friesland is in vergelijking jonger met de schaalgrootte van het probleem; contractvoorwaarden zijn soms minder gestandaardiseerd.

Vergoedingsniveaus zijn bij beide netbeheerders marktgebaseerd, maar Enexis heeft meer ervaring met tenderprocedures, wat doorgaans hogere gemiddelde vergoedingen oplevert voor deelnemers. Friese aansluithouders missen daardoor soms onderhandelingsruimte die Groningse collega’s al benutten. De actuele congestiestatus van Heerenveen en Leeuwarden maakt duidelijk hoe sterk de druk op het Friese net inmiddels is opgelopen.

Wanneer verdwijnt de oranje status op de TenneT-capaciteitskaart?

Een harde datum noemen is niet serieus mogelijk. TenneT en Liander publiceren geen gegarandeerde opheffingsdata per congestiegebied. Wat wel bekend is: TenneT werkt aan uitbreiding van het 110 kV-netwerk in Noord-Nederland, mede gedreven door de grote toestroom van hernieuwbare energie uit Friese landbouwgebieden. Liander moet aanvullend het middenspanningsnet verzwaren. Realistisch is dat de oranje status voor Leeuwarden-Industrie en Heerenveen-IBF zeker tot 2028–2030 aanhoudt, mogelijk langer.

De oorzaak is structureel: veel landbouwgrond met zonnepanelen, beperkte 110 kV-ringen, en een wachtrij van nieuwe aansluitingen die de congestie verder opvoert. Bedrijven die nu investeren in flexibele processen of batterijopslag, doen er verstandig aan dit als structurele situatie in te calculeren. Zie ook ons artikel over TenneT-capaciteit voor Leeuwarden, Drachten en Sneek voor de actuele netcijfers.

Hoe dient u een klacht in bij de ACM over congestiemanagement Friesland?

Het klachttraject verloopt in twee stappen. Dien eerst, binnen vier weken na het vermeende incident, een schriftelijke klacht in bij Liander zelf. Dit is een formele voorwaarde: de ACM neemt een zaak pas in behandeling als de aansluithouder de netbeheerder al in de gelegenheid heeft gesteld te reageren. Bewaar in die fase alle meetdata, correspondentie en contractstukken.

Reageert Liander niet binnen zes weken bevredigend, dan kunt u een geschilprocedure starten bij de ACM via het Klachtenloket Energie of via het formele geschillenloket van de ACM. De procedure duurt in de praktijk 6 tot 18 maanden, afhankelijk van de complexiteit. De Jumbo-zaak toont dat uitspraken met precedentwerking mogelijk zijn, maar tijd kosten. Schakel parallel een gespecialiseerde energiejurist in; die vergroot de kans op een gunstige uitkomst. De kosten liggen doorgaans tussen €2.000 en €8.000, afhankelijk van de omvang van het geschil.

Onze analyse: de ACM-uitspraak van 2 november 2026 verschuift de machtspositie in congestiegeschillen. Een agrariër op Heerenveen-IBF met een zonnedak en een vrijwillig congestiecontract die op jaarbasis tot €4.000 aan vergoeding kan ontvangen, loopt nu minder risico op onrechtmatig opgelegde beperkingen: Liander moet aantoonbaar hebben geïnformeerd voordat een maatregel juridisch standhoudt. Combineer dat met de verwachte oranje status tot 2028–2030 en het wordt duidelijk dat congestiemanagement voor veel Friese bedrijven geen tijdelijke factor is, maar een structureel onderdeel van de bedrijfsvoering. Wie nu proactief de congestierapportage opvraagt en contractclausules laat controleren, staat bij een toekomstig geschil aanzienlijk sterker.

Conclusie en aanbeveling

De ACM-uitspraak over congestiemanagement Friesland legt een duidelijke norm vast: Liander moet aansluithouders tijdig, schriftelijk en ondubbelzinnig informeren over congestieverplichtingen. Voor Friese bedrijven op Leeuwarden-Industrie en Heerenveen-IBF, die naar verwachting tot minimaal 2028–2030 met oranje-status blijven zitten, zijn drie stappen direct uitvoerbaar: vraag de congestierapportage op bij Liander, laat contractclausules controleren door een energiejurist of -adviseur vóór ondertekening, en leg bij twijfel over een opgelegde maatregel een formele klacht neer bij Liander als eerste stap richting de ACM.

Lees ook hoe de groei van zonnepanelen op Friese landbouwgrond de netcongestie verergert, en wat de risico’s zijn voor bedrijven op Friese industrieterreinen bij aanhoudende congestiedruk.

Samengevat: de ACM-uitspraak van 2 november 2026 geeft Friese bedrijven op oranje-congestiegebieden een stevige juridische basis om Liander aan de informatieplicht te houden bij congestiemanagement.

Veelgestelde vragen over congestiemanagement Friesland

Wat heeft de ACM op 2 november 2026 beslist over congestiemanagement bij Liander?

De ACM stelde vast dat Liander zijn zorgplicht had geschonden door Jumbo onvoldoende te informeren over de congestiemanagement-verplichtingen en contractvoorwaarden. Dit precedent geldt voor alle aansluithouders die onder een congestiecontract van Liander vallen, ook in Friesland.

Welke gebieden in Friesland vallen nu onder oranje congestiestatus?

Op de TenneT-capaciteitskaart staan Leeuwarden-Industrie en Heerenveen-IBF oranje, wat betekent dat teruglevering structureel beperkt is. De oranje status houdt naar verwachting aan tot minimaal 2028–2030.

Hoeveel kan een Fries agrarisch bedrijf verdienen aan een congestiecontract?

Bij een aansluiting van circa 55 kW (3×80A) en een zonnedak kan een agrariër in een oranje gebied naar schatting €1.500 tot €4.000 per jaar verdienen, afhankelijk van het aantal events en de marktprijs per afgeschakeld MWh (€50–€200).

Wat is het verschil tussen een vrijwillig congestiecontract en een verplichte congestiemaatregel?

Een vrijwillig contract is een privaatrechtelijke overeenkomst waarbij de aansluithouder instemt met beperking in ruil voor vergoeding; een verplichte maatregel is een eenzijdige ingreep van Liander op grond van artikel 9.6 van de Netcode elektriciteit, zonder dat instemming vereist is, maar met een proportionaliteitsvereiste.

Hoe lang duurt een klachtprocedure bij de ACM over een congestiegeschil?

Een ACM-procedure duurt in de praktijk 6 tot 18 maanden; u moet eerst een schriftelijke klacht bij Liander indienen (binnen vier weken na het incident) en zes weken wachten op antwoord voordat de ACM de zaak in behandeling neemt.

Welke drie fouten maakt een Fries bedrijf het vaakst bij een congestiecontract?

De drie meest voorkomende fouten zijn: de meetperiode verkeerd inschatten (per kwartier in plaats van per piek), de afmeldtermijn van 15 tot 30 minuten voor een event missen, en de boeteclausule onderschatten die kan oplopen tot twee à drie keer de gederfde vergoeding per overtreding.